กลยุทธ์การจัดรายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก

ภาพ: www.tulalipbroadband.com/cable.aspx

Eastman และ Ferguson (2002) กล่าวว่างานหลักของการจัดรายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก คือ คัดสรร (select) กำหนดผังรายการ (schedule) และประเมิน (evaluate) ช่องทางของรายการและบริการที่มีอยู่เป็นจำนวนมาก นอกจากนั้น ยังอาจรวมถึงการผลิตรายการของท้องถิ่น (local cable program) จำนวนหนึ่งหรือสองช่องด้วย รายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกนั้นมีจำนวนมากมายจากผู้ผลิตรายการฟรีทีวี และช่องเคเบิล (cable channel/ cable networks) รวมทั้งรายการโทรทัศน์ผ่านดาวเทียม แต่การจัดรายการของโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกนั้น มีลักษณะแตกต่างจากการจัดรายการของฟรีทีวีมาก เนื่องจากโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกมีลักษณะเป็น “เทคโนโลยีหลายช่อง” (multichannel technology) (Eastman, 1993) ซึ่งผู้จัดรายการจะต้องใช้กลยุทธ์ด้านต่างๆในการจัดรายการดังนี้ (Eastman & Ferguson, 2002; Albarran, 2002)


1. กลยุทธ์ด้านการคัดสรรรายการ (Selection)

ก่อนที่จะศึกษากระบวนการคัดสรรรายการของโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก จำเป็นที่จะต้องมีความรู้เกี่ยวกับพื้นฐานของการบริการโทรทัศน์หลายช่อง (multichannel service) เสียก่อนในเชิงธุรกิจนั้น ฟรีทีวีต้องการจัดรายการโดยมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มจำนวนผู้ชมให้ได้มากที่สุด แต่สำหรับโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก เป้าหมายของการจัดรายการอยู่ที่การเพิ่มรายได้จากค่าสมาชิกให้ได้มากที่สุด ในส่วนของเคเบิลทีวีนั้น รายได้หลักอยู่ที่ค่าสมาชิกและค่าโฆษณา และกลยุทธ์ที่ใช้ในการเพิ่มรายได้ก็คือวิธีการจัดชุดรายการ (tiering) ซึ่งหมายถึง การคัดสรรรายการให้รวมเป็นชุด (package) ต่างๆ ตามราคาที่แตกต่างกัน ปัจจุบันนี้ ผู้ประกอบการเคเบิลทีวีในประเทศสหรัฐอเมริกามีการแบ่งประเภทรายการเป็นขั้น ดังนี้ (National Cable and Telecommunications Association, 2004)

     1.1 รายการขั้นพื้นฐาน (Basic tier) ตามปกตินั้นชุดรายการที่มีราคาต่ำสุดจะเรียกว่าเคเบิลขั้นพื้นฐาน 
           (basic cable/ basic service/basic tier) โดยทั่วไปรายการขั้นพื้นฐานจะประกอบด้วยการส่งสัญญาณ
           ต่อ (retransmit) จากช่องฟรีทีวี และรายการประเภทสาธารณะ การศึกษา และรัฐบาล (Public
           Education Government: PEG Access channels) และช่องที่ปล่อยให้เช่าแก่ผู้ผลิตรายการอิสระ
           (leased access) จำนวนรวมกัน 10-12 ช่อง

     1.2 รายการขั้นพื้นฐานแบบขยาย (Expanded basic tier) จะรวมเอาช่องรายการที่ได้รับความนิยมจากผู้
           ชมเฉพาะกลุ่มเพิ่มเข้าไปด้วย เช่น ช่องรายการผู้หญิง (Lifetime) ช่องกีฬา (ESPN) ช่องดนตรี
           (MTV) และรายการที่ไม่พึ่งพาโฆษณา (เช่นAmerican Movie Classics, C-SPAN, และ Disney)โดย
           ทั่วไปจะมีจำนวนรวมกัน 20-40 ช่อง

     1.3 รายการแบบพิเศษ (Premium networks) เป็นช่องที่ผู้ชมสามารถเลือกชมได้ตามใจชอบ ไม่ต้อง
           ซื้อทั้งชุด ช่องแบบพิเศษได้แก่ช่องภาพยนตร์ (เช่น HBO, Showtime ที่นำเสนอภาพยนตร์ต้น
           ฉบับแบบไม่เซ็นเซอร์) ช่องเหตุการณ์ต่างๆ ช่องซีรีส์ ผู้ประกอบการเคเบิลทั่วไปต้องมีชุดรายการ
           แบบพิเศษให้ผู้ชมได้เลือกชม

     1.4 ขั้นดิจิตัล (Digital tier) รวมช่องรายการที่หลากหลาย ทั้งรายการทั่วไปและรายการที่เน้นกลุ่มผู้ชม
           เฉพาะ ที่ไม่ได้รวมเข้าไว้ในรายการขั้นพื้นฐานแบบขยาย ผู้ประกอบการหลายรายในประเทศ
           สหรัฐอเมริกาจัดรายการขั้นดิจิตัลให้แก่ผู้ชม

     1.5 จ่ายเมื่อชม (Pay-per-view) รวมช่องภาพยนตร์ เหตุการณ์ และรายการอื่นๆที่ผู้ชมจะจ่ายเงินเมื่อ
           ชมรายการเท่านั้น รายการที่นำเสนอทาง pay per view นั้น มีทั้ง ภาพยนตร์ กีฬา ภาพยนตร์
           สำหรับผู้ใหญ่ และเหตุการณ์พิเศษต่างๆ

    1.6 ชุดรายการกีฬา (Sports packages) รวมช่องกีฬาเบสบอล บาสเก็ตบอล ฮ็อกกี้ และการแข่งขันกีฬา
          มหาวิทยาลัยตามฤดูกาล

    1.7 ภาพยนตร์ตามสั่ง (Video-on-Demand) รวมภาพยนตร์และรายการอื่นๆที่ผู้ชมสามารถซื้อได้จาก
          คลังของรายการที่มีให้เลือกชม

    1.8 ภาพยนตร์ตามสั่งฟรี (Free video-on-demand) เป็นการพัฒนาจากชุดรายการภาพยนตร์ตามสั่ง ซึ่ง
          ผู้ประกอบการจัดหารายการภาพยนตร์ รายการระดับท้องถิ่นและระดับภาค เพื่อให้ผู้ชมเลือกชมได้
          โดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย

รัฐสภาสหรัฐบังคับว่าผู้ประกอบการเคเบิลทีวีต้องจัดชุดรายการขั้นพื้นฐาน (basic tier) ให้กับสมาชิกเคเบิลทีวีทุกราย ดังนั้น สมาชิกจึงต้องจ่ายสำหรับชุดรายการพื้นฐานเท่านั้น ผู้ประกอบการจะบังคับให้สมาชิกเลือกซื้อชุดรายการขั้นอื่นด้วยไม่ได้ ปกติโฆษณาจะมีเฉพาะในชุดรายการขั้นพื้นฐานเท่านั้น บางครั้งรายการขั้นพื้นฐาน (basic) และขั้นพื้นฐานแบบขยาย (expanded basic) จึงถูกเรียกว่าเป็นรายการเคเบิลแบบฟรี และรายการขั้นพิเศษ (premium) จะถูกเรียกว่าเป็นรายการเคเบิลแบบต้องจ่ายเงิน ซึ่งหมายถึงต้องจ่ายเงินเพิ่มจึงจะชมได้นั่นเอง

สำหรับในประเทศไทยนั้น ทรูวิชั่นส์ แบ่งชุดรายการโดยเรียกว่า “แพ็กเก็จ” (package) ได้แก่ (truevisionstv.com เข้าถึงเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2552)
      1. ทรู โนว-เลจ (True Knowledge Package)
          จำนวนช่องรายการ 54 ช่อง ค่าบริการรายเดือน 340 บาท ค่าเช่าอุปกรณ์รายเดือน 155.15 บาท
          มีรายการภาพยนตร์ สาระ บันเทิง ดนตรี และกีฬา รายการเด็ก ข่าว และฟรีทีวี

      2. ทรูวิชั่นส์ ซิลเวอร์ แพ็คเกจ (True Visions Silver Package)
          ค่าบริการรายเดือน 750 บาท ค่าเช่าอุปกรณ์รายเดือน 155.15 บาท
          จำนวนช่องรายการ 63 ช่อง มีรายการภาพยนตร์ สาระ บันเทิง ดนตรี และกีฬา รายการเด็ก ข่าว
          โทรทัศน์เพื่อการศึกษา และฟรีทีวี

     3. ทรูวิชั่นส์ โกลด์ แพ็คเกจ (True Visions Gold Package)
         ค่าบริการรายเดือน 1,412.97 บาท ค่าเช่าอุปกรณ์รายเดือน 155.15 บาท
         จำนวนช่องรายการ 77 ช่อง โดยเพิ่มรายการที่พิเศษเพิ่มขึ้น เช่น ช่องภาพยนตร์ HBO Cinemax
         ข่าว CNN เป็นต้น

     4. ทรูวิชั่นส์ แพลตินัม แพ็คเกจ (True Visions Platinum Package)
         ค่าบริการรายเดือน 2,000 บาท ค่าเช่าอุปกรณ์รายเดือน 155.15 บาท
         จำนวนช่องรายการ 86 ช่อง โดยเพิ่มรายการที่พิเศษเพิ่มขึ้นจาก โกลด์ แพ็คเกจ
         นอกจากนี้ ทรูวิชั่นส์ยังมีการขายช่องรายการโทรทัศน์ควบกับบริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ทรูมูฟ (True
         Move) โดยแพ็คเกจดังกล่าวเรียกว่า ทรูไลฟ์ ฟรีวิว แพ็คเกจ (Truelife Freeview Package) ซึ่งมี
         จำนวนช่องรายการ 39 ช่อง และยังรายการพิเศษอื่นๆที่สมาชิกต้องจ่ายเงินเพิ่ม ได้แก่ ช่อง NHK
         World, ชุดรายการ HBO ชุดรายการ Discovery และชุดรายการ Disney รวมทั้งรายการประเภท Pay-
         per-view และ Video-on –demand

ด้วยวิธีการคัดเลือกรายการโทรทัศน์มาจัดชุดดังที่กล่าวมาข้างต้นนั้น ผู้ประกอบการเคเบิลทีวีมักอ้างว่าก่อให้เกิดความหลากหลาย (diversity) มีประโยชน์ทั้งต่อผู้ชมและผู้ประกอบการ เนื่องจากผู้ชมก็ได้รับความสะดวก และผู้ประกอบการก็สามารถอยู่รอดได้ในเชิงธุรกิจ แต่แม้จะมีการจัดประเภทรายการแบบ tiering มาเป็นเวลานานในหลายประเทศก็ตาม เมื่อปี ค.ศ. 2006 นายเควิน มาร์ติน (Kevin Martin) ประธานคณะกรรมการกิจการสื่อสารแห่งชาติสหรัฐอเมริกา (Federal Communication Commission: FCC) ได้เสนอแนวคิดให้สมาชิกรายการโทรทัศน์เคเบิลทีวีสามารถเลือกรายการตามใจชอบได้โดยไม่ต้องซื้อชุดรายการเหมาแบบที่เป็นอยู่ในระบบ tiering ตามที่กล่าวมาข้างต้น จะได้ซื้อเฉพาะช่องที่ต้องการชมจริงๆ และเสียค่าใช้จ่ายน้อยลง การบริการแบบนี้เรียกว่า อาลาคาร์ท (a la carte) แนวคิดของนายมาร์ตินกลายเป็นเรื่องใหญ่ให้ต่อสู้กัน เพราะผู้ประกอบการเคเบิลทีวีไม่ยอม โดยอ้างว่าจะทำให้ธุรกิจไปไม่รอด เนื่องจากผู้ชมจะเลือกเฉพาะช่องที่ตนชอบและไม่ยอมซื้อช่องรายอื่นๆ พ่วงด้วย ถ้า FCC บังคับเช่นนั้น ผู้ประกอบการเคเบิลทีวีก็จำเป็นจะต้องขึ้นค่าสมาชิก (Leslie, 2006) ขณะนี้ประเด็นดังกล่าวยังไม่ได้ข้อยุติ อย่างไรก็ตาม ในประเทศแคนาดามีการให้บริการอาลาคาร์ทสำหรับสมาชิกเคเบิลทีวีในระบบแอนะล็อก (National Cable and Telecommunications Association, 2004)

2. กลยุทธ์ด้านการจัดผังรายการ (Scheduling)

การจัดผังรายการนับว่าเป็นงานใหญ่อีกประการหนึ่งสำหรับผู้จัดรายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก สำหรับเคเบิลทีวีนั้น ตามปกติแล้วชุดช่องรายการพื้นฐาน (basic channel) แทบทุกช่องจะมีโฆษณาและอยู่ในระดับต่ำสุดของชุดรายการทั้งหมด การจัดผังรายการขั้นพื้นฐาน (basic) และขั้นพิเศษ (premium) มีความแตกต่างกันบ้าง ดังนี้

     2.1 การจัดผังรายการขั้นพื้นฐาน

           การจัดผังรายการขั้นพื้นฐานของเคเบิลทีวีสามารถแบ่งประเภทได้ดังนี้

           1) ผังรายการแบบมาราธอน (Marathon)

               ผังรายการแบบมาราธอนหมายถึงการจัดรายการแบบต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน เช่น ตลอด
               วันหรือตลอดคืน ส่วนมากเป็นการจัดสำหรับการรายงานเหตุการณ์ เช่น การแข่งขันกีฬานัด
               สำคัญ หรือการจัดรายการเนื่องในเทศกาลสำคัญ เช่น เทศกาลวันแม่ ก็จะมีภาพยนตร์หรือ
               รายการเกี่ยวกับแม่ลูกตลอดทั้งวัน ซึ่งรายการมาราธอนนี้บางครั้งมีความยาวกว่าสิบชั่วโมง
               รายการที่ต่อเนื่องกันประมาณ 3-4 ชั่วโมง บางครั้งเรียกกันว่า มินิมาราธอน (mini-marathon)
               รายการที่นำมาออกอากาศ มีทั้งรายการใหม่ๆ และรายการเก่าๆ การจัดผังรายการประเภทนี้นับ
               ว่าประสบความสำเร็จในการหารายได้จากโฆษณา

           2) ผังรายการแบบเน้นกลุ่มเป้าหมายที่เหมือนกัน (Homogeneity)

               ในการคัดเลือกรายการและจัดผังรายการของเคเบิลทีวีนั้น มีปัจจัยมากกว่าความนิยมของผู้ชม
               (ratings) เพราะผู้บริการเคเบิลทีวีจะเน้นกลุ่มเป้าหมายที่มีลักษณะประชากรและลักษณะทาง
               จิตวิทยาเหมือนกันสำหรับช่องรายการใดช่องรายการหนึ่ง เช่น กลุ่มเป้าหมายของช่อง MTV
               คือคนหนุ่มสาวที่ชื่นชอบเพลงและดนตรี กลุ่มเป้าหมายของช่อง Lifetime คือกลุ่มผู้หญิง เป็น
               ต้น

          3) ผังรายการแบบเน้นเขตพื้นที่ (Zoning)

              การจัดผังรายการของเคเบิลทีวีจะคำนึงถึงเขตพื้นที่ที่แตกต่างกัน เพื่อผลทางการโฆษณา
              เนื่องจากเคเบิลทีวีเปิดโอกาสให้ธุรกิจระดับท้องถิ่นเข้ามาโฆษณาในช่องเคเบิลได้ในราคาถูก
              ปกติจะใช้ในพื้นที่ที่มีกลุ่มเป้าหมายขนาดเล็ก

         4) ผังรายการแบบปิดถนน (Roadblocking)

             การจัดผังรายการแบบปิดถนน หมายถึงการจัดเวลาโฆษณาสินค้าเดียวกันในเวลาเดียวกันลงใน
             ทุกช่องเคเบิล ซึ่งเป็นการปิดโอกาสที่ผู้ชมจะใช้รีโมทคอนโทรลเปลี่ยนหนีไปจากการชม
             โฆษณานั้นๆ

             จะเห็นว่ากลยุทธ์ในการจัดผังรายการของเคเบิลทีวีนั้นมีความคล้ายคลึงกับการจัดผังรายการ
             ของสถานีวิทยุ คือมีจำนวนช่องมากและกระจัดกระจาย ดังนั้นทั้งผู้จัดรายการเคเบิลทีวีและผู้จัด
             รายการวิทยุจำเป็นที่จะต้องเน้นกลยุทธ์ไปที่การจับกลุ่มเป้าหมายที่เข้าถึงได้ยาก

   2.2 การจัดผังรายการขั้นพิเศษ

           กลยุทธ์ในการจัดผังรายการเคเบิลทีวีแบบช่องพิเศษ (premium channels) ซึ่งผู้ชมต้องจ่ายเงินเพื่อ
           ชมรายการนั้นมีความแตกต่างจากการจัดผังรายการฟรีทีวีอยู่มาก ช่องเคเบิลทีวีขั้นพิเศษส่วน
           มากจะมีภาพยนตร์จำนวนนับร้อยเรื่องต่อเดือน ซึ่งหมุนเวียนกันนำเสนอในแต่ละเดือนในวันและ
           เวลาที่แตกต่างกัน ภาพยนตร์เหล่านี้จะมีทั้งเพิ่งฉายใหม่ (premiers) และเป็นการฉายซ้ำจากเดือน
           ก่อน (carryovers) และบางครั้งก็เป็นการกลับมาฉายซ้ำจากที่เคยฉายมาก่อนในอดีต (encores)

           ช่องรายการประเภท pay-per-view นั้นจะนำภาพยนตร์เรื่องเดียวกันมาหมุนเวียนออกอากาศซ้ำๆ
           ในระยะเวลาสั้นๆ ประมาณวันละ 4-10 ครั้ง หรืออาจเป็นเรื่องเดียวกันทั้งวัน และเนื่องจากจำนวน
           ช่องของเคเบิลทีวีเพิ่มมากขึ้นทุกที ดังนั้น จึงมักมีการใช้กลยุทธ์ออกอากาศภาพยนตร์เรื่องเดียว
           กันในหนึ่งช่องคล้ายๆกับระบบของโรงภาพยนตร์ ข้อแตกต่างระหว่าง pay per view และ video on
           demand คือ ผู้ชมผู้สั่ง pay per view จะได้ชมภาพยนตร์หรือรายการเดียวกันพร้อมๆกัน แต่ผู้ชมผู้
           สั่ง video on demand จะได้ชมรายการเมื่อใดก็ได้ กลยุทธ์ในการจัดผังรายการสำหรับช่องรายการ
           ขั้นพิเศษ มีดังนี้

           1) การประกาศชื่อรายการให้ทราบ (Title Availability)

               การนำภาพยนตร์เรื่องใหญ่และเล็กมาผสมผสานกันและโฆษณาเพื่อให้ผู้ชมได้ทราบทุกๆเดือน
               และมีนำของเก่ากลับมาการฉายซ้ำบ้าง ตามปกตินั้น ภาพยนตร์จะถูกนำไปฉายในโรง
               ภาพยนตร์ก่อน แล้วจึงนำมาขายเป็นวิดีโอ แล้วจึงมาถึงช่อง pay per view ซึ่งจะใช้เวลา
               ประมาณ 6-9 เดือนนับแต่การฉายในโรงภาพยนตร์ครั้งแรก บางครั้งมีข้อถกเถียงกันว่าเคเบิล
               ทีวีควรนำภาพยนตร์มาออกอากาศใน pay per view ภายหลังจากฟรีทีวีหรือไม่ ช่อง HBO และ
               Showtime ก็ใช้วิธีฉายภาพยนตร์ด้วยวิธีนี้แต่เป็นภาพยนตร์ต้นฉบับที่ไม่มีการตัดต่อและไม่มี
               โฆษณา ซึ่งเคยมีงานวิจัยพบว่าผู้ชมชื่นชอบมากกว่าภาพยนตร์ที่ถูกตัดต่อจนเสียรสชาติที่ถูก
               นำมาออกอากาศทางฟรีทีวี

           2) การจัดเวลาฉาย (Exhibition Windows)

               ผู้จัดรายการเคเบิลทีวีประเภทขั้นพิเศษมักจะต้องหาทางเจรจาเพื่อให้มีโอกาสนำรายการใหม่ที่
               ฉายครั้งที่ 1 และ 2 ออกอากาศภายในระยะเวลาหนึ่ง ส่วนมากจะเป็นระยะเวลา 1 ปี เช่น
               ภาพยนตร์เรื่องหนึ่งได้รับการอนุญาตให้ออกอากาศทางช่องเคเบิลในช่วงเวลาตั้งแต่เดือน
               เมษายนถึงมีนาคมปีถัดไป ดังนั้น ภาพยนตร์เรื่องนั้นจะถูกนำมาฉายครั้งแรกสำหรับช่องพิเศษ
               ในเดือนเมษายน ฉายซ้ำในเดือนสิงหาคม และนำกลับมาอีกครั้งในเดือนมีนาคมของปีถัดไป
               ซึ่งนักจัดรายการจะต้องคาดการณ์ว่าช่องอื่นๆ ไม่ได้ฉายภาพยนตร์คล้ายๆกันในระยะเวลาเดียว
               กับเรา ตามปกติแล้วช่องพิเศษจะไม่ฉายภาพยนตร์หรือรายการประเภทเดียวกันเว้นแต่จะเป็น
               การส่งเสริมเทศกาลในโอกาสพิเศษ ขณะที่ฟรีทีวีจะจัดผังรายการเป็นรายปี (season) แต่เคเบิล
               ทีวีช่องพิเศษและ pay per view จะจัดผังรายการเป็นรายเดือน

           3) การดึงดูดผู้ชมรายเดือน (Monthly Audience Appeal)

               ขณะที่ฟรีทีวีดึงดูดลูกค้าจากการชมรายการทุกนาที เคเบิลทีวีจะดึงดูดลูกค้าเป็นรายเดือน เส้น
               เลือดใหญ่ของเคเบิลทีวีขั้นพิเศษคือค่าสมาชิก ซึ่งผู้ชมรายการเคเบิลทีวีสามารถที่จะเลิกจ่าย
               เงินเพื่อการชม ณ เวลาใดก็ได้ และจะกลับมาจ่ายเงินเมื่อใดก็ได้ที่พวกเขารู้สึกว่าต้องการจะ
               ชมรายการที่จัดให้ในแต่ละเดือน การตัดสินใจของผู้ชมไม่ได้ขึ้นอยู่กับความพึงพอใจใน
               รายการใดเพียงรายการเดียวแต่เป็นภาพรวม เช่น ภาพยนตร์ที่นำเสนอในเดือนใดเป็น
               ภาพยนตร์ที่รุนแรงเป็นส่วนใหญ่ ผู้ชมที่ไม่ชอบความรุนแรงก็จะงดจ่ายค่าสมาชิกขั้นพิเศษหรือ
               pay per view สำหรับเดือนนั้น ในทางกลับกัน บางครั้งถ้าเดือนใดรายการเป็นที่ถูกใจ ผู้ชมอาจมี
               การชักชวนกันปากต่อปากให้มีการจ่ายค่าสมาชิกสำหรับเดือนนั้นได้ กลยุทธ์นี้มักใช้ได้ในเมือง
               เล็กๆ

           4) การจัดสมดุลของรายการ (Movie Balancing)

               การเลือกรายการให้ถูกใจผู้ชมเป้าหมายกลุ่มต่างๆนับว่าเป็นสิ่งที่ท้าทายสำหรับนักจัดรายการ
               เคเบิลทีวีขั้นพิเศษเป็นอย่างมาก ส่วนมากแล้วนักจัดรายการเคเบิลทีวีขั้นพิเศษจะแบ่งกลุ่มผู้
               ชมโดยกำหนดดังนี้ 1) กลุ่มเมืองและชนบท 2) กลุ่มอายุ 18-24 ปี, 25-49 ปี และ 50 ปีขึ้นไป
               และ 3) เพศของผู้ชม ถ้านักจัดรายการสามารถจัดผังรายการแต่ละเดือนให้ครบกับกลุ่มเป้า   
               หมายทั้ง 3 กลุ่มนี้ได้ ก็นับได้ว่าสามารถจัดสมดุลของรายการได้

           5) การจัดผังภาพยนตร์ (Film Placement)

               กฏเกณฑ์หลักๆของการจัดผังรายการภาพยนตร์คือการเริ่มออกอากาศช่วงแรกเมื่อ 19.00 หรือ
               20.00 น. และเริ่มออกอากาศช่วงสุดท้ายประมาณ 23.00-00.30 น. รายการเคเบิลทีวีขั้นพิเศษ
               จะมีภาพยนตร์ 3-5 รายการในช่วงกลางคืนขึ้นอยู่กับความยาวของแต่ละเรื่อง และคั่นด้วย
               รายการบันเทิงสั้นๆ การประกาศชื่อเรื่องด้วยภาพเคลื่อนไหว และสป็อตแนะนำสำหรับสิ่งที่น่า
               สนใจอื่นๆ ช่องภาพยนตร์ส่วนใหญ่จะมีการคั่นรายการด้วยการสัมภาษณ์ผู้กำกับภาพยนตร์หรือ
               การนำเที่ยวสถานที่ถ่ายทำ บางครั้งเคเบิลทีวีจะจัดรายการชนกับรายการที่ได้รับความนิยมทาง
               ฟรีทีวี เช่น การนำภาพยนตร์ที่มีดาราหญิงสวยๆมาดึงผู้ชมจากรายการแข่งขันฟุตบอลทางฟรี
               ทีวี หรือไม่ก็จัดรายการประเภทเดียวกันไปเลย

3. กลยุทธ์ด้านการประเมินรายการ (Evaluation)

การประเมินรายการนั้นนับว่าเป็นปัญหาอีกประการหนึ่งของรายการเคเบิลทีวี การที่มีข้อมูลการรับชมไม่เพียงพอทำให้เป็นอุปสรรคในการขายเวลา จำนวนสมาชิกของเคเบิลทีวีก็ไม่ได้เป็นตัวบอกจำนวนผู้ชมที่แท้จริง แม้จะไม่มีระบบที่สามารถประเมินเคเบิลทีวีได้เที่ยงตรงนัก แต่ก็สามารถใช้กลยุทธ์การเปรียบเทียบกับฟรีทีวีได้ (comparison) ทุกวันนี้เคเบิลทีวีสามารถเข้าถึงผู้ชมได้เป็นจำนวนมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง แต่ถ้าจะเปรียบเทียบกันช่องต่อช่องแล้ว ระดับความนิยม (ratings) ของผู้ชมเคเบิลทีวีก็ยังสู้ช่องฟรีทีวีไม่ได้ นอกเสียจากจะนับจำนวนผู้ชมเคเบิลทีวีรวมกันทุกช่อง อย่างไรก็ตามนักโฆษณามักจะซื้อโฆษณาทีละช่อง การนับความนิยมของเคเบิลทีวีโดยรวมดูจะไม่ได้รับการยอมรับเท่าใดนัก

โดยปกติแล้ว การวัดความนิยม (ratings) ของเคเบิลทีวีใช้วิธี 1) จำนวนผู้ชมรายการหนึ่ง ณ เวลาที่กำหนด 2) จำนวนผู้ชมโดยรวมของรายการหนึ่งตลอดเวลาที่ออกอากาศ และ 3) จำนวนผู้ชมโดยรวมของช่องรายการทั้งช่อง

จากกลยุทธ์ในการจัดรายการของเคเบิลทีวีข้างต้นนั้น พบว่ามีความแตกต่างจากโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกประเภททีวีดาวเทียมอยู่บ้าง เมื่อประมาณกลางปี ค.ศ. 2000 ในประเทศสหรัฐอเมริกา ผู้ให้บริการ DTH (Direct-To-Home) ใช้กลยุทธ์ดึงรายการฟรีทีวีจากช่องท้องถิ่นไปให้สมาชิกของตนชม โดยต้องได้รับการอนุญาตที่เรียกว่า “retransmission consent” จากสถานีโทรทัศน์ที่ตั้งอยู่ในเขตเมืองที่มีประชากรหนาแน่นเสียก่อน กลยุทธ์นี้เรียกว่า “จากท้องถิ่นสู่ท้องถิ่น” (local-into-local) ทำให้สามารถเพิ่มจำนวนสมาชิกทีวีดาวเทียมได้ ส่วนไดเร็คทีวี (DirecTV) ซึ่งเป็นผู้ประกอบการ DTH รายใหญ่ของประเทศสหรัฐอเมริกาก็เชื่อมสัญญาณกับผู้ผลิตและจัดจำหน่ายภาพยนตร์ที่ชื่อบล็อกบัสเตอร์ (Blockbuster) เพื่อร่วมกันให้บริการ pay-per-view ผ่านดาวเทียม และมีการใช้กลยุทธ์ในการให้บริการแบบจัดขั้นรายการ (tiering) เช่นเดียวกัน

เทคโนโลยีอินเทอร์เน็ตช่วยให้รายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกสามารถเข้าถึงผู้ชมได้มากขึ้นและง่ายขึ้น ผู้ให้บริการโครงข่ายสามารถจัดชุดพ่วงขายบริการที่เรียกกันว่าทริปเปิล เพลย์ (Triple Play) คือขายบริการโทรศัพท์ควบอินเทอร์เน็ตและรายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกไปพร้อมกันโดยผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ต ซึ่งลูกค้าจะได้รับบริการที่ทันสมัยในราคาประหยัด ทำให้มีจำนวนสมาชิกเคเบิลทีวีเพิ่มขึ้น ซึ่งบริษัททรูวิชั่นส์ของประเทศไทยก็มีการให้บริการประเภทนี้ คือให้บริการอินเทอร์เน็ต VOIP และ IPTV แต่รายการทาง IPTV จะเป็นรายการประเภท pay-per-view ซึ่งผู้ชมต้องจ่ายในราคาสูงกว่าปกติ

ปัจจุบันนี้ ในหลายๆประเทศมีการเปลี่ยนระบบโทรทัศน์ทั้งแบบฟรีทีวีและระบบบอกรับเป็นสมาชิกจากแอนะล็อกเป็นดิจิตัล ซึ่งจะทำให้มีช่องรายการเพิ่มขึ้นเป็นจำนวนมาก ผู้ชมของโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกทุกวันนี้มีรายการให้เลือกชมมากขึ้น จากการชมรายการเคเบิลทีวีแอนะล็อกจำนวน 50 กว่าช่อง และรายการจากทีวีดาวเทียมกว่าร้อยช่อง ทุกวันนี้เคเบิลทีวีระบบดิจิตัลนำเสนอรายการให้ผู้ชมได้เป็นจำนวนประมาณ 300 ช่อง ซึ่งผู้จัดรายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกก็ต้องมีการใช้กลยุทธ์ในการแย่งชิงผู้ชมเพิ่มขึ้นเช่นกัน

ที่มาและประเภทของรายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก

ภาพ: http://www.spiritualtidbits.com/

เมื่อกล่าวถึงที่มาของรายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก สามารถมองได้เป็น 2 ด้านผสมผสานกัน คือเชิงเทคโนโลยีและด้านเนื้อหารายการ ตามปกติในต่างประเทศนั้น ผู้ประกอบการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกจะรับรายการโทรทัศน์มาจาก 2 แหล่งหลักๆโดยแลกกับค่าธรรมเนียมที่จ่ายให้แหล่งรายการดังกล่าว ที่มานั้นได้แก่ 1) ช่องเคเบิล (cable channel/cable networks) เช่น HBO ESPN และ CNN และ 2) ช่องโทรทัศน์ท้องถิ่นหรือฟรีทีวีที่มีอยู่จำนวนหลายช่อง ได้แก่ ABC, CBS, Fox, NBC และสถานีในเครือโทรทัศน์สาธารณะ PBS ซึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่บริการ

สำหรับช่องเคเบิล (cable channel) นั้นบางครั้งก็เรียกกันว่าเป็นช่องรายการเวียน (turnaround channel) โดยช่องเคเบิลจะมีสถานีแพร่ภาพ (distribution center) ที่ส่งสัญญาณรายการของตนขึ้นไปยังดาวเทียมที่มีวงโคจรประจำที่ (geosynchronous satellite) เพื่อส่งต่อให้ผู้ประกอบการที่มีจานขนาดใหญ่เพื่อรับสัญญาณทั้งแอนะล็อกและดิจิตัล สำหรับสถานีท้องถิ่นที่ออกอากาศรายการฟรีทีวีทั้งหลาย ส่วนใหญ่จะไม่ส่งสัญญาณผ่านดาวเทียม ดังนั้นถ้าผู้ประกอบการเคเบิลทีวีต้องการถ่ายทอดรายการท้องถิ่นด้วยก็จะรับสัญญาณโดยใช้เสาอากาศภาคพื้นดินหรือผ่านเส้นใยแก้วนำแสง (optical fiber)

วิธีการรับสัญญาณของโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกสามารถอธิบายได้ดังต่อไปนี้

1) เคเบิลทีวีรับสัญญาณรายการจากดาวเทียม ฟรีทีวี หรือผู้ผลิตรายการ มาสู่สถานีต้นทาง (headend) แล้วส่งผ่านสายนำสัญญาณ คือสายโคแอ๊กซ์ หรือสายใยแก้วนำแสงไปยังจุดเชื่อม (node) เพื่อแยกไปยังบ้านผู้ชม ซึ่งผู้ชมต้องมีอุปกรณ์ในการรับสัญญาณภาพจึงจะรับชมรายการได้

ภาพที่ 1: การส่งสัญญาณโทรทัศน์ผ่านสายเคเบิลไปยังบ้านสมาชิก

ที่มา: www.pixelperformance.com/proj1/accessnetworks.htm

2) เคเบิลทีวีไร้สาย (wireless cable) จะมีการรับสัญญาณรายการโทรทัศน์จากฟรีทีวีและเคเบิลทีวี แล้วเปลี่ยนสัญญาณเป็นคลื่นไมโครเวฟเพื่อส่งสัญญาณต่อ ดังนั้นความแตกต่างระหว่างเคเบิลทีวีในข้อ 1 กับเคเบิลไร้สายในข้อนี้ จึงอยู่ตรงที่ว่า การส่งสัญญาณไปยังบ้านผู้ชมนั้น แทนที่จะส่งผ่านสาย กลับเป็นการส่งผ่านคลื่นไมโครเวฟในระบบ MMDS (Multichannel Mulipoint Distribution System) จากเสาสัญญาณขนาดใหญ่ที่ติดตั้งบนตึกสูงหรือบนภูเขา ไปยังบ้านเรือนหรือตึกที่มีจานรับสัญญาณไมโครเวฟ โดยผู้รับต้องมีอุปกรณ์แปลงสัญญาณไมโครเวฟเป็นสัญญาณโทรทัศน์อีกทีหนึ่ง จึงจะรับชมได้ เคเบิลไร้สายนี้มีความเหมาะสมที่จะให้บริการในพื้นที่ที่ไม่มีตึกสูงบังสัญญาณ ปัจจุบันนี้เทคโนโลยีดิจิตัลและอุปกรณ์ที่ทันสมัยช่วยให้สัญญาณของ wireless cable มีคุณภาพและสามารถแก้ปัญหาด้านเทคนิคได้ง่าย

ภาพที่ 2 : เคเบิลทีวีไร้สาย (wireless cable) ส่งสัญญาณผ่านคลื่นไมโครเวฟ

ที่มา: http://www.lbagroup.com/

3. โทรทัศน์ผ่านดาวเทียม ไม่ว่าจะเป็นระบบใดก็ตาม สถานีโทรทัศน์ (broadcaster) จะส่งสัญญาณโทรทัศน์ uplink ขึ้นไปยังดาวเทียม ซึ่งมี “ทรานสพอนเดอร์” (transponder) ทำหน้าที่รับสัญญาณจากโลกและส่งสัญญาณกลับ (เรียกว่า downlink) ลงมายังบ้านผู้ชมสมาชิก (subscriber) ที่มีจานรับสัญญาณดาวเทียมอีกทีหนึ่ง (ดูภาพที่ 3)

ภาพที่ 3: ทีวีดาวเทียมส่งสัญญาณขึ้นดาวเทียมเพื่อส่งกลับมายังบ้านผู้ชมที่มีจานรับสัญญาณ

ที่มา: http://www.howstuffworks.com/

4. ไอพีทีวี (IPTV: Internet Protocol Television) ปัจจุบันนี้อินเทอร์เน็ตช่วยเพิ่มช่องทางให้การส่งสัญญาณรายการโทรทัศน์สามารถทำได้มากขึ้น แต่แหล่งที่มาของรายการต่างๆบนไอพีทีวี ก็ยังคงเป็นรายการจากฟรีทีวีและโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกเป็นหลัก นอกจากนี้ก็จะเป็นรายการภาพยนตร์ตามสั่ง (movies on demand หรือ video on demand) ซึ่งผู้ชมก็ต้องเสียค่าสมาชิกหรือค่าใช้จ่ายในการรับชม

ภาพที่ 4: IPTV รับสัญญาณโทรทัศน์มาจากฟรีทีวีและโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก

ที่มา: http://www.althos.com/sample_diagrams/ag_IPvideo_system_low_res.jpg

การอธิบายถึงเทคโนโลยีที่ใช้ในการส่งสัญญาณโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกข้างต้นนั้น เป็นการแสดงให้เห็นว่า เทคโนโลยีการสื่อสารมีความเกี่ยวข้องกับการได้มาซึ่งรายการของโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก ช่วงทศวรรษที่ 1960s – 1970s (ค.ศ. 1960-1979) ผู้ประกอบการเคเบิลทีวีทั่วไปในประเทศสหรัฐอเมริกาประสบปัญหาใหญ่จากการแสวงหารายการโทรทัศน์เพื่อบรรจุลงในเวลาออกอากาศที่ว่างอยู่ (Eastman, 1993) จนกระทั่งช่วงทศวรรษที่ 1980s (ค.ศ. 1980-1989) รายการโทรทัศน์ต่างๆ มีจำนวนมากขึ้นพร้อมกับเทคโนโลยีดาวเทียม ในปัจจุบัน จะเห็นได้ว่าผู้ประกอบการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกแต่ละรายจะดึงสัญญาณโทรทัศน์จากช่องฟรีทีวี ช่องเคเบิล (cable networks เช่น HBO, CNN, ESPN, MTV) และช่องรายการที่ส่งผ่านดาวเทียมจำนวนมากมาส่งสัญญาณต่อ (retransmit) ส่วนรายการที่ผู้ประกอบการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกผลิตเองนั้นมีจำนวนน้อย อาจเป็นรายการท้องถิ่นที่มีจำนวนเพียงหนึ่งหรือสองช่องเท่านั้น ในปี ค.ศ. 2004 ประเทศสหรัฐอเมริกามีช่องรายการเคเบิลระดับชาติจำนวน 339 ช่อง และระดับภูมิภาคจำนวน 84 ช่อง (National Cable and Telecommunication Association, 2004) และยังคงเพิ่มจำนวนขึ้นอย่างต่อเนื่อง เพราะผู้ชมยังคงต้องการชมรายการต่างๆมากขึ้น ทำให้จำนวนสมาชิกเคเบิลทีวีมีจำนวนมากขึ้นทุกปีในขณะที่จำนวนผู้ชมฟรีทีวีมีจำนวนลดลง ค.ศ. 2008 จำนวนสถานีเคเบิลทีวี (cable system) ในสหรัฐอเมริกามีจำนวน 7,832 สถานี (NCTA, 2009) ดังนั้น ผู้ประกอบการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกจะต้องทำงานเกี่ยวข้องกับกับเครือข่ายโทรทัศน์ต่างๆเป็นจำนวนมากเพื่อใช้รายการเหล่านั้นเป็นสินค้าขายให้แก่ผู้ชม

ช่องเคเบิลหรือเครือข่ายเคเบิล (cable channel หรือ cable networks) หมายถึงช่องที่มีผู้จัดรายการโทรทัศน์ (programmers) ผลิตและจัดรายการเพื่อเผยแพร่ทางเคเบิลทีวีโดยเฉพาะ ตัวอย่างของช่องเคเบิลเหล่านี้ ได้แก่ HBO, CNN, ESPN, MTV, Lifetime เป็นต้น และวิธีการได้มา (acquisition) ซึ่งรายการของช่องเคเบิลเหล่านี้ สามารถทำได้หลายทาง ได้แก่

1. รายการต้นฉบับ (original programs) เช่น South Park และภาพยนตร์ต่างๆจากผู้ผลิตรายการภายนอก

2. รายการที่ผลิตเอง (เรียกว่า “in-house” program)

3. รายการที่ออกอากาศซ้ำ (off-network broadcast reruns เช่น The Cosby Show , E.R. )

ช่องเคเบิลส่วนใหญ่ใช้วิธีการผสมผสานระหว่างรายการที่ซื้อมา (acquisition) และรายการที่ผลิตเอง (self-production) และช่องเคเบิลเหล่านี้แต่ละช่องมักมีเอกลักษณ์ของช่อง คือส่วนมากจะเป็นรายการประเภทเดียวกันทั้งช่อง ช่องเคเบิลที่ได้รับความนิยมกันในประเทศสหรัฐอเมริกา ได้แก่ช่องสารคดี ช่องกีฬา ช่องข่าว และช่องภาพยนตร์

ประเภทของรายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก

รายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกสามารถแบ่งเป็นประเภท (categories) หลักๆ ได้ 13 ประเภท ดังนี้ (Eastman & Ferguson, 2002):

1. รายการพื้นฐาน เป็นรายการที่ผู้ชมเคเบิลทีวีแทบทุกคนจะต้องได้ชมเป็นประจำ เช่น USA Network, Discovery Channel, Animal Planet, Food Network, Weather Channel เป็นต้น

2. รายการเด็ก เช่น Cartoon Network, Disney Channel, PBS Kids, และ Disney Channel เป็นต้น

3. รายการต่างประเทศ เช่น BBC (Brtish Broadcasting Corporation), CCTV (China Central Television), ART (Arab radio & Television) และ TV Japan เป็นต้น

4. รายการแนวทางการใช้ชีวิต เช่น Outdoor Channel, Military Channel, DIY (Do-It-Yourself) และ gay Entertainment Television เป็นต้น

5. รายการภาพยนตร์ เช่น HBO (Home Box office), AMC (American Movie Classic), Cinemax และ Showtime เป็นต้น

6. รายการดนตรี (Music) เช่น MTV (Music television), World Jazz และ GAC (Great American Country) เป็นต้น

7. รายการข่าว (News) เช่น CNN (Cable News Network), C-SPAN (Cable Satellite Public Affair News), MSNBC และ Bloomberg Television เป็นต้น

8. รายการศาสนา เช่น Gospel, World network และ National Jewish Television เป็นต้น

9. รายการทางเพศ เช่น Playboy TV, Hot Choice และ Pleasure เป็นต้น

10. รายการซื้อขายสินค้า เช่น Home Shopping Spree, Shop at Home และ Video catalog Channel เป็นต้น

11. รายการภาษาสเปญ เช่น Cine Latino, Sun TV และ Telemundo เป็นต้น

12. รายการกีฬา เช่น CNN/Sport Illustrated (CNNSI), ESPN, Golf Channel และ Sunshine Network เป็นต้น

13. ซูเปอร์สเตชั่น (Superstation) หมายถึงสถานีโทรทัศน์อิสระที่มีการส่งสัญญาณผ่านดาวเทียมไปยังเคเบิลทีวีท้องถิ่น เช่น KTLA, KWGN และ WGN เป็นต้น

จะเห็นว่าผู้ประกอบการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกสามารถเลือกประเภทรายการที่หลายหลาย ช่องเคเบิลส่วนใหญ่ขายรายการในลักษณะที่เป็นเอกลักษณ์ของช่องอย่างเด่นชัด เช่น ข่าว ดนตรี กีฬา แต่ก็มีบางช่องที่ขายรายการแบบฟรีทีวี คือเป็นรายการรวมทั่วไปทั้งช่อง เช่น USA และ TNT ช่องเคเบิลพื้นฐานบางส่วนเรียกเก็บค่าสมาชิก (subscription fee) เพิ่มจากการมีโฆษณา (commercials) ซึ่งค่าสมาชิกนี้เป็นการเรียกเก็บโดยตรงจากบริษัทเคเบิลผู้ให้บริการ และบริษัทเคเบิลก็ไปเรียกเก็บจากผู้ชมอีกทอดหนึ่ง ค่าสมาชิกที่ช่องเคเบิลเรียกเก็บนี้จะมีราคาแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับว่าเป็นช่องพื้นฐาน (basic) หรือช่องพิเศษ (premium) และเป็นช่องที่ได้รับความนิยมจากผู้ชมมากน้อยเพียงใด ในทางกลับกันผู้ให้บริการเคเบิลไม่ได้ถูกกฎหมายบังคับให้รับสัญญาณเคเบิลช่องใดช่องหนึ่ง ดังนั้นผู้ให้บริการอาจต่อรองในการรับหรือไม่รับสัญญาณจากช่องเคเบิลก็ได้ ช่องเคเบิลทั่วไปคิดราคา 50-60 เซ็นต์ต่อเดือนต่อรายหัวสมาชิก แต่ช่องที่ได้รับความนิยม เช่น ESPN เรียกเก็บถึง 2.90 ดอลลาร์ต่อเดือนต่อรายหัวสมาชิก


ตารางที่ 1: ตัวอย่างค่าสมาชิก (subscription fee) ที่ช่องเคเบิลเรียกเก็บรายเดือนจากผู้ให้บริการต่อรายหัวผู้ชมในประเทศสหรัฐอเมริกา

ช่องรายการเคเบิล                                                      ค่าสมาชิก/ราย/เดือน

                           Cartoon network                                                         0.08 ดอลลาร์

                           MSNBC                                                                     0.15 ดอลลาร์

                           Nickelodeon                                                               0.33 ดอลลาร์

                           CNN                                                                          0.44 ดอลลาร์

                           USA                                                                           0.60 ดอลลาร์

                           FOX News                                                                 0.60 ดอลลาร์

                           Disney Channel                                                           0.80 ดอลลาร์

                           TNT                                                                           0.89 ดอลลาร์

                           ESPN                                                                         2.90 ดอลลาร์

ที่มา: wikipedia.org. เข้าถึงเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2552

Subscription Television (5)

โทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก แตกต่างจากฟรีทีวีอย่างไร

โทรทัศน์ระบบบอกรับสมาชิก (Pay TV) มีคุณลักษณะไม่แตกต่างจากโทรทัศน์ระบบไม่บอกรับสมาชิก (ซึ่งต่อไปนี้จะเรียกว่า “ฟรีทีวี” (Free TV หรือ Free-To-Air TV) ในด้านของสิ่งที่ผู้ชมได้รับโดยทั่วไป คือภาพและสียง แต่ความเป็นจริงนั้นยังมีความแตกต่างด้านอื่นๆ อีก ซึ่งสามารถสรุปได้ดังนี้

1. ด้านสัญญาณ โทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกนั้น ผู้ชมที่เป็นสมาชิกสามารถรับสัญญาณได้หลายระบบ เช่น ระบบแอนะล็อก ระบบดิจิตัล การรับสัญญาณผ่านสายสัญญาณ และการส่งสัญญาณผ่านดาวเทียม แต่โทรทัศน์แบบฟรีทีวี เป็นการส่งสัญญาณภาคพื้นดิน (terrestrial) โดยมีเสาอากาศ (antenna) เป็นตัวรับสัญญาณคลื่นวิทยุ ซึ่งผู้ชมส่วนมากสามารถรับสัญญาณได้ในระบบแอนะล็อก เนื่องจากประเทศไทยยังไม่มีการเปลี่ยนแปลงระบบสัญญาณการส่งโทรทัศน์ภาคพื้นดินจากแอนะล็อกเป็นดิจิตัล (ในหลายประเทศได้มีการเปลี่ยนแปลงระบบโทรทัศน์ทั้งหมดเป็นดิจิตัลแล้ว)

2. ด้านจำนวนช่องรายการผู้ประกอบกิจการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกจะให้บริการเป็นจำนวนอย่างน้อยนับสิบช่องขึ้นไปถึงจำนวนนับร้อยช่อง ส่วนโทรทัศน์แบบฟรีทีวีนั้นผู้ประกอบกิจการส่วนใหญ่ดำเนินการเฉพาะช่องใดช่องหนึ่งเท่านั้น ปัจจุบันนี้ประเทศไทยมีการให้บริการโทรทัศน์ระบบบอกรับสมาชิกเป็นจำนวนมาก มีทั้งผู้ให้บริการระดับชาติและระดับท้องถิ่น แต่ละรายก็มีจำนวนช่องรายการที่แตกต่างกัน และมีการบริหารจัดการรูปแบบสินค้าและการให้บริการที่แตกต่างกัน บริษัท ทรูวิชั่น (TrueVisions) ผู้ให้บริการโทรทัศน์ระบบบอกรับสมาชิกระดับชาติของประเทศไทยมีชุดรายการขั้นต่ำซึ่งมีรายการทั้งหมดจำนวน 39 ช่อง เรียกว่า ทรูไลฟ์ ฟรีวิว แพ็คเก็จ (TrueLife Freeview package) ส่วนชุดรายการขั้นสูงสุด ได้แก่ ทรูวิชั่นส์ แพลตินั่ม แพ็คเก็จ (True Platinum package) มีรายการทั้งหมดจำนวน 86 ช่อง (http://www.truevisionstv.com เข้าถึงเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2552) ส่วนโทรทัศน์แบบฟรีทีวีนั้น ขณะนี้ประเทศไทยมีการจัดสรรคลื่นความถี่เพื่อให้บริการอยู่เป็นจำนวน 6 ช่อง ได้แก่ ระบบ VHF (Very High Frequency) จำนวน 4 ช่อง คือ ช่อง 5, 7, 9, 11 และ ระบบ UHF (Ultra High Frequency) จำนวน 2 ช่อง คือ ช่อง 3 และทีวีไทย ช่อง 6

3. ด้านรูปแบบและการจัดรายการการให้บริการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกนั้น ส่วนมากจะแบ่งช่องตามประเภทของรายการ เช่น ช่องข่าว ช่องดนตรี ช่องภาพยนตร์ เป็นต้น และมีผังการจัดรายการที่วนซ้ำไปมา ทำให้ผู้ชมสามารถเลือกช่องที่ตรงกับความต้องการได้ง่าย และสามารถติดตามรายการที่พลาดชมได้ ส่วนโทรทัศน์แบบฟรีทีวีนั้น แต่ละช่องจะมีการออกอากาศรายการทุกประเภทผสมผสานกันไป โดยพิจารณาช่วงเวลาออกอากาศให้เหมาะสมกับกลุ่มผู้ฟังเป้าหมาย นอกจากนั้น โทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกยังมีรายการตามสั่งที่ผู้ชมสามารถเลือกชมเพิ่มพิเศษได้โดยต้องจ่ายเงินเพิ่ม

4. ด้านกลุ่มเป้าหมาย
ผู้ผลิตรายการโทรทัศน์มักจะกำหนดกลุ่มผู้ชมรายการโดยคำนึงถึงลักษณะประชากร แต่กลุ่มผู้ชมรายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกโดยรวมจะมีลักษณะประชากรที่แตกต่างจากกลุ่มผู้ชมฟรีทีวี เนื่องจากผู้ชมต้องจ่ายค่าสมาชิกรายเดือนแลกกับช่องรายการที่เพิ่มขึ้น แม้ว่าค่าสมาชิกของโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกจะมีหลายขั้นหลายอัตรา เริ่มต้นด้วยหลักร้อยไปจนถึงหลักพันบาท แต่ความเป็นสมาชิก (subscribership) ก็เป็นปัจจัยที่บอกความแตกต่างด้านสังคมและเศรษฐกิจระหว่างกลุ่มเป้าหมายของฟรีทีวีและของโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกได้

5. ด้านวัสดุอุปกรณ์ในการรับชมการรับชมรายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกไม่สามารถรับชมผ่านเสาอากาศทั่วไปที่ใช้ในการรับชมฟรีทีวีได้ ตามปกติแล้ว ผู้รับสัญญาณรายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกไม่ว่าจะเป็นเคเบิลทีวีหรือทีวีดาวเทียมจะต้องมีกล่องรับสัญญาณที่เรียกว่า เซ็ท ท็อป บ๊อกซ์ (set top box) ซึ่งมีอุปกรณ์แปลงสัญญาณที่เรียกว่า Integrated Receiver Decoder (IRD) เพื่อสื่อสารกับผู้ให้บริการว่าจะเลือกชมรายการใดตามสถานภาพของความเป็นสมาชิก

6. ด้านค่าสมาชิกโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกนั้น ผู้ชมต้องสมัครเป็นสมาชิกกับบริษัทหรือหน่วยงานที่ให้บริการ โดยมีการจ่ายค่าสมาชิก (subscription fee) เป็นรายเดือนหรือรายปี หรือตามข้อตกลงระหว่างสมาชิกและผู้ให้บริการ ซึ่งการคิดค่าบริการของโทรทัศน์ระบบบอกรับสมาชิกมักแตกต่างกันตามชุด (package) หรือขั้น (tier) ของจำนวนช่องรายการที่ผู้ให้บริการกำหนด เช่น ชุดที่มีช่องรายการน้อยก็จะมีราคาถูกกว่าชุดที่มีรายการมาก และยังมีบริการพิเศษเสริมนอกเหนือจากชุดรายการด้วย ในขณะที่โทรทัศน์ระบบฟรีทีวีนั้น ผู้ชมสามารถรับสัญญาณผ่านอากาศ (คลื่นวิทยุ) โดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายหรือสมัครเป็นสมาชิกแต่อย่างใด

7. ด้านการโฆษณา
แต่เดิมนั้นโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกในประเทศไทยไม่สามารถมีโฆษณาได้ เนื่องจากมีรายได้จากค่าสมาชิกอยู่แล้ว ในขณะที่โทรทัศน์ระบบบอกรับสมาชิกในต่างประเทศ เช่น ประเทศสหรัฐอเมริกา สามารถมีโฆษณาได้ตามกฎหมาย อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันนี้ พระราชบัญญัติการประกอบกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ พ.ศ. 2551 มาตรา 28 กำหนดให้การประกอบกิจการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก สามารถโฆษณาและการบริการธุรกิจได้ไม่เกินชั่วโมงละหกนาที โดยเมื่อรวมเวลาโฆษณาและการบริการธุรกิจ ตลอดทั้งวันเฉลี่ยแล้วต้องไม่เกินชั่วโมงละห้านาที ดังนั้น ในอนาคตอันใกล้ ผู้ชมรายการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกในประเทศไทยคงจะได้ชมโฆษณาด้วย

8. ด้านการควบคุมเนื้อหา
โดยทั่วไปแล้วโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกในต่างประเทศมีกฎหมายหรือระเบียบในการควบคุมเนื้อหารายการน้อยกว่าฟรีทีวี เนื่องจากถือว่าไม่ใช่ช่องทางที่เด็กและเยาวชนจะเข้าถึงได้ง่ายเท่ากับฟรีทีวี และผู้รับบริการสามารถเลือกช่องที่ตนต้องการรับชมด้วยตนเอง ซึ่งบางครั้งเป็นเนื้อหาที่ไม่สามารถออกอากาศทางฟรีทีวีได้ สำหรับประเทศไทยนั้นขณะนี้เป็นช่วงระหว่างการปฏิรูปสื่อ ซึ่งกฎหมายและระเบียบต่างๆยังไม่มีผลบังคับใช้โดยสมบูรณ์ แต่จากร่างประกาศคณะกรรมการกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการอนุญาตประกอบกิจการที่ไม่ใช้คลื่นความถี่ชั่วคราว (กิจการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก) ไม่มีรายละเอียดเกี่ยวกับการควบคุมเนื้อหารายการมากนัก เว้นแต่ ข้อ 8 ที่ระบุถึงสัดส่วนรายการและผังรายการที่ผู้ขอรับใบอนุญาตต้องดำเนินการเท่านั้น

Subscription Television (4)

พัฒนาการของโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกในประเทศไทย

ความพยายามในการก่อตั้งโทรทัศน์ขึ้นในประเทศไทยเกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ.2475 โดยพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน เตรียมการทดลองส่งโทรทัศน์ แต่ยังไม่ทันดำเนินการก็เกิดการปฏิวัติขึ้น และหลังจากนั้นได้เกิดสงครามโลกครั้งที่ 2 เมื่อสงครามสิ้นสุดลง จึงได้มีความพยายามในการก่อตั้งโทรทัศน์ขึ้นในประเทศไทยอีกครั้ง รัฐบาลไทยภายใต้การนำของจอมพล ป. พิบูลย์สงคราม ได้จัดตั้งสถานีโทรทัศน์ขึ้นมาเป็นครั้งแรกในประเทศไทย ชื่อ “บริษัทไทยโทรทัศน์” เป็นสถานีโทรทัศน์แห่งแรกบนพื้นแผ่นดินใหญ่ของทวีปเอเชีย โดยให้กรมประชาสัมพันธ์เป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่ ดำเนินกิจการแบบเอกชน ไม่ใช่รัฐวิสาหกิจ แต่ก็มีกรมประชาสัมพันธ์เข้าไปดูแลจัดการ สถานีโทรทัศน์ช่อง 4 ตั้งอยู่ในบริเวณธนาคารแห่งประเทศไทย บางขุนพรหม ทําการแพร่ภาพครั้งแรกเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2498

เคเบิลทีวีได้เกิดขึ้นในประเทศไทยโดยชาวบ้านที่พยายามแก้ปัญหาการรับสัญญาณโทรทัศน์ที่ไม่ชัดเช่นเดียวกับในประเทศสหรัฐอเมริกา ผู้ดำเนินการเคเบิลรายแรกในประเทศไทยเป็นใครนั้นไม่ทราบ แต่ที่มีหลักฐานก็คือที่จังหวัดจันทบุรีในปี พ.ศ. 2523 โดยเริ่มจากการใช้เคเบิลทีวีช่วยรับสัญญาณฟรีทีวีให้ชัดเจนขึ้น และต่อมาการใช้มีการขยายตัวมากขึ้นโดยมีการเผยแพร่ภาพยนตร์จากวีดีโอไปตามสาย ในช่วงระยะเวลาใกล้เคียงกันนั้นก็มีผู้ประกอบการอีกหลายรายในชุมชนที่ไม่สามารถรับสัญญาณโทรทัศน์ได้ชัดเจน เช่นในจังหวัด เชียงใหม่ เชียงราย นครราชสีมา นครสวรรค์ แม่ฮ่องสอน ซึ่งผู้ประกอบการสมัครเล่นเหล่านี้มักมีการแถมช่องภาพยนตร์จากวีดีโอให้ชมด้วย

ในยุคก่อนนั้น ประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายมารองรับเรื่องเคเบิลทีวีโดยเฉพาะ รัฐปล่อยให้ชาวบ้านทำไปตามยถากรรม ผู้ประกอบการในยุคนั้นจึงถูกกล่าวหาว่าเถื่อนหรือว่าทำผิดกฎหมายไปโดยปริยาย กิจการเคเบิลทีวีในประเทศไทยที่ถือว่าเป็นทางการจริงๆนั้น ได้เริ่มขึ้นในปี พ.ศ. 2532 โดย IBC (International Broadcasting Corporation) เป็นผู้ให้บริการโดยได้รับสัมปทานจากองค์การสื่อสารมวลชนแห่งประเทศไทย (อ.ส.ม.ท.) มีการแพร่ภาพโดยใช้ระบบ MMDS (Multipoint Multichannel Distribution System) ซึ่งต่อมามีผู้ประกอบการหลักๆในกรุงเทพอยู่สามรายด้วยกัน คือ IBC UTV และ Thai Sky TV ในที่สุด Thai Sky TV ต้องเลิกกิจการพร้อมหนี้สินจำนวนมาก ขณะที่ IBC ต้องควบกิจการกับ UTV จนกลายเป็น UBC (United Broadcasting Corporation) เมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2541 เนื่องจากความจำเป็นในการอยู่รอดทางธุรกิจ (พนา ทองมีอาคม เข้าถึงเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2552)

ปัจจุบันกลุ่ม UBC ได้เปลี่ยนชื่อเป็น “ทรูวิชั่นส์” (TrueVisions) เป็นผู้ให้บริการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกที่มีพื้นที่ให้บริการครอบคลุมทั่วประเทศเพียงรายเดียวในประเทศไทย โดยการให้บริการผ่านการส่งสัญญาณระบบดิจิตัลผ่านดาวเทียมและระบบเคเบิลผ่านโครงข่ายผสมระหว่างเคเบิลใยแก้วนำแสง (optical fiber) และเคเบิลโคแอ๊กซ์ (coaxial cable) ณ ไตรมาสที่ 2 ของปี พ.ศ. 2551 ทรูวิชั่นส์มีจำนวนสมาชิกทั้งสิ้น 659,227 ราย (TrueVisions เข้าถึงเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2552)

นอกจากทรูวิชั่นส์ซึ่งเป็นผู้ประกอบการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกระดับชาติเพียงรายเดียวแล้ว ประเทศไทยยังมีผู้ประกอบการเคเบิลทีวีท้องถิ่นอีกเป็นจำนวนมาก เคเบิลทีวีท้องถิ่น คือ การให้บริการเคเบิลทีวีในท้องถิ่นนั้นโดยใช้สายเคเบิลส่งสัญญาณภาพเข้าตรงถึงบ้านผู้ชม เคเบิลทีวีท้องถิ่น เป็นธุรกิจขนาดเล็ก มีข้อจำกัดเรื่องการหาประโยชน์ทางธุรกิจ มีรายได้จากการขายสมาชิก ซึ่งผู้ใช้บริการส่วนใหญ่จะเป็นแถบชานเมือง หรือไม่ก็เป็นในตัวเมืองตามต่างจังหวัด เพราะเคเบิลทีวีนั้นให้ภาพคมชัดกว่าการใช้เสาอากาศ และมีรายการให้ดูมากมาย ด้วยราคาที่ไม่แพงเกินไป ด้วยอัตราค่าบริการตั้งแต่ 250 บาท สำหรับเมืองเล็กๆ หรืออำเภอเล็กๆ มีรายการต่างๆจำนวนช่อง 40 ช่อง ในกรุงเทพและเมืองใหญ่ มี 2 ราคาคือ 350 บาท และ 450 บาท โดยมีช่องให้บริการ 60 และ 80 ช่อง ตามลำดับ เนื้อหารายการนำเสนอทั้งภาพยนตร์ การ์ตูน วาไรตี้ เพลง กีฬา และ ข่าว เป็นรายการจากต่างประเทศและผลิตในประเทศ


จะเห็นได้ว่าโทรทัศน์ระบบบอกรับสมาชิกทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศมีจุดกำเนิดและวิวัฒนาการคล้ายๆกัน คือเริ่มจากการเป็นสื่อชุนชนที่ส่งสัญญาณผ่านสายเคเบิล มีบทบาทในการช่วยให้สมาชิกในชุมชนสามารถเข้าถึงรายการโทรทัศน์ฟรีทีวีได้มากขึ้น เมื่อเวลาผ่านไป ก็มีการให้บริการรายการอื่นๆมากขึ้น เช่น ภาพยนตร์ และรายการจากต่างประเทศ โทรทัศน์ที่เรียกกันว่าเคเบิลทีวีนั้นก็มีการรับส่งสัญญาณผ่านดาวเทียมด้วยทั้งในระดับชาติและระดับท้องถิ่น ดังนั้นความหมายของเคเบิลทีวีที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบันในประเทศไทย บางครั้งจึงหมายถึงโทรทัศน์ระบบบอกรับสมาชิกทั้งระบบผ่านเคเบิลและผ่านดาวเทียม

Subscription Television (3)

วิวัฒนาการของโทรทัศน์ดาวเทียม

โทรทัศน์ดาวเทียม (satellite television) ที่เกิดขึ้นครั้งแรก ในปี ค.ศ. 1962 เป็นการทดลองส่งสัญญาณจากประเทศฝรั่งเศสผ่านดาวเทียมเทลสตาร์1 (Telstar 1) ไปยังประเทศสหรัฐอเมริกาเป็นเวลา 8 นาที และในปีเดียวกันนั้น รัฐสภาสหรัฐก็ได้ออกพระราชบัญญัติการสื่อสารผ่านดาวเทียม (Communications Satellite Act) และก่อตั้งดาวเทียมคอมแซท (COMSAT) ภายหลังจากการศึกษาค้นคว้าเป็นเวลานาน ต่อมาในปี ค.ศ. 1972 ประเทศสหรัฐอเมริกาจึงรับ “นโยบายบนฟากฟ้า” (Skies Policy) เพื่อส่งเสริมภาคเอกชนในการเข้าสู่ธุรกิจดาวเทียม ต่อมาในปี ค.ศ. 1975 Home Box Office (HBO) เป็นผู้ประกอบการรายแรกที่ใช้ดาวเทียม Westar I ส่งรายการโทรทัศน์มายังเครือข่ายเคเบิลทีวีของตน ช่วง ค.ศ. 1976-1980 ธุรกิจโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมมีความคึกคักขึ้น โดยผู้ประกอบกิจการกลุ่มแรกคือ Home Box Office (HBO), Turner Broadcasting System (TBS) และเครือข่ายศาสนาคริสต์ (Christian Broadcasting Network ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น Family Channel)

ตลาดของโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมระบบซีแบนด์ที่ใช้จานรับสัญญาณขนาดใหญ่เริ่มต้นในปี ค.ศ. 1981-1985 ช่วงเวลาต่อมา อุปกรณ์ในการรับสัญญาณโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมมีราคาลดลงมากพร้อมๆกับจำนวนผู้ชมที่เพิ่มขึ้น ในปี ค.ศ. 1992 บริษัทเจเนอรัล อินสทรูเม็นต์ (General Instrument) สาธิตโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมระบบดิจิตัลที่มีความละเอียดสูง (High Definition Televison: HDTV) เป็นครั้งแรก ในปี ค.ศ.1994 เป็นปีที่เริ่มต้นกิจการของไดเร็คทีวี (DirecTV) และ ค.ศ.1996 เป็นปีเริ่มต้นกิจการของ ดิจิตัล สกาย ไฮเวย์ เน็ตเวิร์ค (Digital Sky Highway Network) หรือ ดิช เน็ตเวิร์ค (Dish Network) ภายหลังมีผู้ประกอบการรายอื่นเกิดขึ้นและมีการควบรวมกิจการระหว่างกัน ปัจจุบันนี้ บริษัทที่เป็นผู้ประกอบการโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมที่มีการบอกรับสมาชิก (DBS) รายใหญ่ของประเทศสหรัฐอเมริกาได้แก่ ไดเร็คทีวี (DIRECTV) ซึ่งมีจำนวนสมาชิก 17,621,000 ราย ในปี ค.ศ. 2008 และดิช เน็ตเวิร์ค (Dish Network) ซึ่งมีจำนวนสมาชิก 13,678,000ราย ในปี ค.ศ. 2008 (Satellite Broadcasting and Communications Association เข้าถึงเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2552)

โทรทัศน์ผ่านดาวเทียมนั้นเริ่มต้นส่งสัญญาณผ่านเสาอากาศ (antenna) ที่ต้นทางส่งสัญญาณขึ้น (uplink) ไปยังดาวเทียม ซึ่งจานดาวเทียมที่ใช้ในการส่งสัญญาณขาขึ้นนั้นจะมีขนาดใหญ่มาก เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 9-12 เมตร เมื่อดาวเทียมได้รับสัญญาณแล้วก็จะส่งสัญญาณกลับมายังโลก การส่งสัญญาณขาลงเรียกว่า downlink เมื่อสถานีรับสัญญาณจากดาวเทียมแล้ว ในบางกรณีก็มีการส่งสัญญาณต่อไปยังผู้ชมโดยผ่านเสาอากาศหรือสายเคเบิล ซึ่งผู้ชมที่รับสัญญาณโทรทัศน์ผ่านสายอาจไม่ทราบว่ารายการโทรทัศน์ที่ชมอยู่นั้นมีการส่งสัญญาณผ่านดาวเทียมด้วย และบางระบบนั้น การส่งสัญญาณขาลงจากดาวเทียมสามารถรับได้ด้วยจานขนาดเล็ก (mini dish) ที่ติดตั้งอยู่ตามบ้าน ซึ่งส่วนมากจะเป็นระบบเคยูแบนด์ (ku band) เรียกว่า “ไดเร็คทูโฮม” (Direct-To-Home: DTH) หรือในประเทศสหรัฐอเมริกานิยมเรียกว่า “ไดเร็ค บรอดคาสต์ แซ็ทเทลไลท์ (Direct Broadcast Satellite: DBS) ซึ่งปัจจุบันนี้ มีการใช้จานดาวเทียมประเภทนี้มาให้เพื่อให้บริการโทรทัศน์ระบบบอกรับสมาชิกกันมาก ในกรณีของ DTH นี้ ผู้ชมจะต้องติดตั้งอุปกรณ์แปลงสัญญาณที่เรียกกันว่ากล่อง เซ็ท ท็อป (set top box) ซึ่งเห็นได้ทั่วไปในประเทศไทยจากการให้บริการของบริษัท ทรูวิชั่นส์ (True Visions)

การให้บริการโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมในประเทศอื่นๆนั้น มีพัฒนาการในระยะเวลาที่ใกล้เคียงกัน ประเทศแคนาดาเริ่มใช้ดาวเทียมเอนิก1 (Anik) ในปี ค.ศ. 1973 ซึ่งนับว่าเป็นดาวเทียมท้องถิ่น (domestic satellite) ดวงแรกของทวีปอเมริกาเหนือ ปัจจุบันนี้ ประเทศแคนาดามีผู้ประกอบการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกผ่านดาวเทียมจำนวน 2 รายหลักคือ “เบลล์ ทีวี” (Bell TV) และ “ชอว์ ไดเร็กท์” (Shaw Direct) ส่วนในประเทศประเทศสหราชอาณาจักร ผู้ประกอบการรายใหญ่ ได้แก่ “สกาย ดิจิตัล” (Sky Digital) และเมื่อเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2551 ก็มีผู้ให้บริการเพิ่มขึ้นอีก 1 ราย คือ “ฟรีแซท” (Freesat) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการเตรียมเปลี่ยนระบบโทรทัศน์ในให้เป็นระบบดิจิตัลทั้งหมด “ฟรีแซท” ดำเนินการโดยเครือข่ายสถานีโทรทัศน์ที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ 2 ราย ได้แก่ ITV (Independent Television) และ BBC (British Broadcasting Corporation) การให้บริการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกผ่านดาวเทียมมีการพัฒนาเรื่อยมาจนปัจจุบันนี้มีการส่งสัญญาณเป็นโทรทัศน์ระบบดิจิตัลและระบบโทรทัศน์ผ่านอินเทอร์เน็ตด้วย

Subscription Television (2)

พัฒนาการของโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก (เคเบิลทีวี)

พัฒนาการของโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกผ่านสายเคเบิล ถือกำเนิดครั้งแรกในประเทศสหรัฐอเมริกาในช่วงทศวรรษที่ 1940s และ 1950s (ค.ศ. 1940-1959) โดยเกิดขึ้นหลายแห่งในระยะเวลาไล่เลี่ยกันในรัฐอาร์คันซอ (Arkansas) รัฐออเรกอน (Oregon) และรัฐเพนซิลเวเนีย (Pennsylvania) อย่างไรก็ตาม มีหลักฐานหลายๆแหล่งกล่าวว่าต้นกำเนิดของเคเบิลทีวีนั้นเกิดที่รัฐเพนซิลเวเนีย จุดเริ่มต้นของเคเบิลทีวีนั้นเป็นการให้บริการแก่ประชาชนที่ไม่สามารถรับสัญญาณโทรทัศน์ระบบภาคพื้นดินหรือรับสัญญาณที่ส่งผ่านคลื่นวิทยุมาทางอากาศด้วยเสาอากาศได้นั่นเอง

ในช่วงปลายทศวรรษที่ 1940s (ค.ศ. 1940-1949) รัฐเพนซิลเวเนียมีสถานีโทรทัศน์อยู่ในขณะนั้นเพียงสองถึงสามสถานี ส่วนมากจะตั้งอยู่เฉพาะในเมืองใหญ่ๆเช่นเมืองฟิลาเดลเฟีย (Philadelphia) ประชาชนที่ไม่ได้อาศัยอยู่ในเมืองใหญ่ หรืออยู่ในพื้นที่ที่ไม่สามารถรับสัญญาณได้ก็จะไม่มีโอกาสได้รับชมรายการโทรทัศน์ นายจอห์น วัลสัน (John Walson) ผู้เป็นเจ้าของร้านขายของใช้อยู่ในเมืองเล็กๆชื่อมาฮานอย (Mahanoy City) ประสบปัญหาไม่สามารถขายเครื่องรับโทรทัศน์ให้แก่ชาวบ้านในท้องถิ่นเนื่องจากในเขตนั้นไม่สามารถรับสัญญาณโทรทัศน์ได้ชัดเจน ปัญหาอยู่ที่สถานที่ตั้งของเมืองซึ่งอยู่ในหุบเขาและอยู่ห่างจากเครื่องส่งโทรทัศน์ของเมืองฟิลาเดลเฟียเป็นระยะทางเกือบ 90 ไมล์ สัญญาณโทรทัศน์จึงไม่สามารถส่งผ่านภูเขามาได้ ดังนั้นการรับสัญญาณที่ชัดเจนจึงเป็นสิ่งที่แทบจะเป็นไปไม่ได้สำหรับคนในเมืองเล็กๆแห่งนี้ ดังนั้น นายวัลสันจึงติดตั้งเสาอากาศโทรทัศน์ไว้บนเสาสูงๆบนยอดเขา เพื่อให้เสาสูงสามารถรับสัญญาณโทรทัศน์ได้และส่งสัญญาณต่อไปยังเสาอากาศแฝดที่ทำด้วยตะกั่วเชื่อมลงไปยังร้านของเขา เมื่อประชาชนในท้องถิ่นสามารถมองเห็นสัญญาณภาพในโทรทัศน์ได้ ก็ทำให้ยอดขายเครื่องรับโทรทัศน์ของนายวัลสันนั้นเพิ่มขึ้น แต่เขาก็ต้องรับภาระในการส่งสัญญาณโทรทัศน์ไปให้ลูกค้าที่ซื้อเครื่องรับโทรทัศน์ของเขาด้วย เขาเลยปรับปรุงคุณภาพสัญญาณโดยการใช้สายโคแอ๊กซ์ (coaxial cable) และสร้างตัวขยายสัญญาณ (boosters หรือ amplifiers) ขึ้นมาเอง เพื่อนำสัญญาณเคเบิลทีวีไปยังบ้านของลูกค้าที่ซื้อเครื่องรับโทรทัศน์เหล่านั้น ดังนั้นจึงอาจกล่าวได้ว่านี่คือจุดเริ่มต้นหนึ่งของระบบเคเบิลทีวี ซึ่งเกิดขึ้นในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1948 (พ.ศ. 2491)

ในช่วงต้นทศวรรษที่ 1950s โทรทัศน์ยังนับว่าเป็นนวัตกรรม ในประเทศสหรัฐอเมริกานั้น คณะกรรมการสื่อสารแห่งชาติ (Federal Communication Commission : FCC) ได้สั่งให้ยุติการสร้างสถานีโทรทัศน์เป็นระยะเวลาสามปี หลังจากนั้นจึงมีการวางแผนการออกอากาศรายการโทรทัศน์ทั่วประเทศ มีผลทำให้เกิดการเพิ่มจำนวนของสถานีโทรทัศน์อย่างรวดเร็ว แม้ว่าในขณะนั้น เคเบิลทีวียังไม่ได้รับความนิยมมากนัก แต่ร้านค้าตามเมืองต่างๆก็มีการแสดงสินค้าเครื่องรับโทรทัศน์แบบต่างๆเพื่อจำหน่ายเป็นจำนวนมาก จากเดิมที่มีการจำหน่ายเพียงเครื่องรับโทรทัศน์ ก็กลายเป็นการจำหน่ายเสาอากาศด้วย ประชาชนผู้พักอาศัยในบ้านเรือนและอพาร์ตเม้นต์ในสมัยนั้นต่างก็มีเสาอากาศอยู่บนหลังคา

มิลตัน เจอร์โรลด์ แชป (Milton Jerrold Shapp) ซึ่งต่อมาภายหลังเขาได้รับการเลือกตั้งเป็นผู้ว่าการรัฐเพนซิลเวเนีย ได้ทำการพัฒนาระบบที่ทำให้เสาอากาศหลัก (master antenna : MATV) เพียงชุดเดียว สามารถใช้ได้กับเครื่องรับโทรทัศน์หมดทุกเครื่องในอาคารเดียวกัน ความลับของ Shapp ก็คือการใช้สายโคแอ๊กซ์ (coaxial cable) และตัวขยายสัญญาณ (boosters) ซึ่งสามารถส่งสัญญาณครั้งเดียวไปยังเครื่องรับหลายๆเครื่องได้ ช่วงเวลาเดียวกันในเมืองแลนสฟอร์ด (Lansford) ซึ่งอยู่ใกล้ๆกัน พนักงานขายคนหนึ่งชื่อโรเบิร์ต ทาร์ลตัน (Robert Tarlton) เป็นผู้เผชิญปัญหาเช่นเดียวกับนายวัลสัน เขาได้อ่านพบระบบใหม่ของนายแชปและคิดว่า ถ้าระบบนั้นไปได้ดีในบ้านและห้างร้านต่างๆแล้ว ระบบนี้ก็น่าจะใช้ได้ในเมืองของเขาเช่นกัน รูปแบบของเคเบิลทีวีคล้ายๆในปัจจุบันได้ถือกำเนิดขึ้นเมื่อนายทาร์ลตันเชื่อมสัญญาณโทรทัศน์โดยใช้สายโคแอ๊กซ์และตัวขยายสัญญาณที่ผลิตขายในท้องตลาด ผู้บุกเบิกเคเบิลทีวีในยุคแรกๆนั้น นอกจากรายชื่อหลายคนดังที่กล่าวมาข้างต้นแล้ว ยังรวมถึงเจ้าของกิจการอย่าง บิล เดเนียล (Bill Daniel) มาร์ติน มาลาร์คีย์ (Martin Malarkey) และ แจ็ค เค้นท์ คุ้ก (Jack Kent Cooke) ภายในปี ค.ศ. 1952 เคเบิลทีวีกลายเป็นระบบโทรทัศน์ที่มีผู้เป็นสมาชิกถึง 14,000 รายทั่วประเทศ

ด้วยนวัตกรรมของนายมิลตัน แชป เคเบิลทีวีก็แพร่กระจายไปทั่วประเทศ ไปยังพื้นที่ในชนบทที่อยู่ห่างไกลจากแหล่งที่ออกอากาศในตัวเมือง เคเบิลทีวีในระยะแรกนั้นมีหน้าที่หลักในการช่วยเพิ่มการรับสัญญาณโทรทัศน์ฟรีทีวีภาคพื้นดิน ทำหน้าที่เสมือน “เสาอากาศของชุมชน” (community antenna : CATV) แต่ในเวลาไม่นานนัก ในช่วงปลายทศวรรษที่ 1950s (ค.ศ. 1950-1959) ผู้ให้บริการเคเบิลทีวีก็เริ่มใช้ประโยชน์จากสัญญาณไมโครเวฟและเทคโนโลยีอื่นๆเพื่อจับสัญญาณการออกอากาศจากสถานีโทรทัศน์ที่อยู่ห่างเป็นระยะทางนับร้อยไมล์ ความสามารถในการรับสัญญาณจากสถานีที่อยู่ห่างไกลทำให้มีการเปลี่ยนจุดเน้นของธุรกิจเคเบิลทีวี จากการเป็น “เสาอากาศของชุมชน” เป็นธุรกิจที่จัดสรรทางเลือกในรายการใหม่ๆให้กับผู้ชม

ในสมัยนั้น ประเทศสหรัฐอเมริกามีโทรทัศน์ระบบฟรีทีวีอยู่สามช่อง เมื่อมีธุรกิจเคเบิลทีวีเกิดขึ้นจึงทำให้มีรายการและจำนวนช่องที่มากขึ้นนอกเหนือจากฟรีทีวี เพราะผู้ให้บริการสามารถรับรายการจากสถานีอิสระ (independent stations) ที่อยู่ห่างไกลออกไปนับร้อยไมล์ได้ และเนื่องจากเคเบิลทีวีสามรถจัดหารายการที่หลากหลายจำนวนมากให้แก่ผู้ชม เคเบิลทีวีจึงสามารถดึงดูดผู้ชมได้เป็นจำนวนมาก และเข้าครอบครองตลาดในเมืองได้อย่างรวดเร็วเพราะผู้ชมส่วนใหญ่ต้องการมีทางเลือกในการชมรายการโทรทัศน์ที่มากขึ้น

ก่อน ค.ศ. 1962 ประเทศสหรัฐอเมริกามีผู้ให้บริการเคเบิลทีวีเกือบ 800 ราย มีจำนวนสมาชิกประมาณ 850,000 คน ผู้นำตลาดในช่วงนั้นได้แก่ ค็อกซ์ (Cox) เทเลพร็อมเตอร์ (Teleprompter) และเวสติ้งเฮ้าส์ (Westinghouse) ผู้ให้บริการหลายๆรายได้ขยายการให้บริการในเมืองหลายเมืองพร้อมๆกัน จึงเป็นจุดกำเนิดของสิ่งที่เรียกว่า “ผู้ให้บริการหลายระบบ” (multiple system operator : MSO)
การขยายตัวของธุรกิจเคเบิลทีวีในยุคนั้นก่อให้เกิดความไม่พอใจในหมู่นักจัดรายการระดับท้องถิ่นที่ไม่ชอบการแข่งขันกับเคเบิลทีวี จึงได้มีการร้องขอให้รัฐบาลห้ามมิให้เคเบิลทีวีรับสัญญาณโทรทัศน์จากสถานีอื่น FCC จึงตอบสนองโดยการกำหนดข้อห้ามไม่ให้เคเบิลทีวีรับสัญญาณจากสถานีโทรทัศน์ที่อยู่ห่างไกล การ “แช่เย็น” เคเบิลทีวีในยุคนั้นก่อให้เกิดผลกระทบต่อธุรกิจเคเบิลทีวีจนกระทั่งถึง ค.ศ. 1972 เมื่อ FCC เริ่มผ่อนคลายกฎเกณฑ์การรับสัญญาณของเคเบิลทีวี อย่างไรก็ตาม พัฒนาการของเคเบิลทีวีในยุคแรกนั้น เป็นเพียงการขยายสัญญาณฟรีทีวีไปยังบ้านเรือนที่อยู่ห่างไกลโดยใช้สายเคเบิล แต่ยังมิได้มีการจัดรายการต่างๆเพื่อให้บริการสมาชิกแบบที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน

การจัดรายการของโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกในประเทศสหรัฐอเมริกาเริ่มต้นขึ้นอย่างชัดเจนในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1972 เมื่อเซอร์วิซ อิเล็กทริค (Service Electric) พาดสายเคเบิลในเมืองวิลค์ส-บาร์ (Wilkes-Barre) รัฐเพนซิลเวเนีย เพื่อให้บริการ Home Box Office หรือ HBO ซึ่งนับว่าเป็นการให้บริการเคเบิลทีวีที่มีการบอกรับสมาชิกที่ประสบความสำเร็จเป็นครั้งแรกในประเทศสหรัฐอเมริกา HBO จึงถือว่า เมืองวิลค์ส-บาร์ เป็นแหล่งกำเนิดของรายการเคเบิลทีวีสมัยใหม่ แม้ว่า HBO จะมีผู้ชมเพียงสองสามร้อยคนในคืนแรกของการให้บริการ แต่ต่อมาก็กลับกลายเป็นบริการเคเบิลทีวีที่มีการบอกรับสมาชิกที่ใหญ่ที่สุดในโลก และด้วยความสำเร็จของ HBO นั่นอง การให้บริการแก่ผู้ชมด้วยรายการอื่นๆจึงตามมา
ด้วยสภาพการตลาดที่มีการแข่งขันกันอย่างสูง ผู้ชมโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกในประเทศสหรัฐอเมริกาจึงมีโอกาสได้รับชมภาพยนตร์และรายการที่น่าสนใจและมีคุณภาพสูง ซึ่งมาพร้อมกับเทคโนโลยีที่ทันสมัย ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา ผู้ประกอบการได้ลงทุนเป็นจำนวนเงินรวมกันกว่า 100 ล้านดอลลาร์สหรัฐเพื่อพัฒนาระบบบรอดแบนด์และอุปกรณ์ต่างๆเพื่อให้บริการผู้ชมแบบปฏิสัมพันธ์ ในปี พ.ศ. 2551 ประเทศสหรัฐอเมริกามีผู้ประกอบกิจการโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกผ่านสายเคเบิลจำนวน 7,832 ราย (Nielsen Focus, 2008) สร้างรายได้รวมกันกว่า 86,281 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (SNL Kagan, 2008)

Subscription Television (1)

โทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก หมายถึงอะไร

นอกจากโทรทัศน์ที่เราเรียกกันว่าฟรีทีวีแล้ว ปัจจุบันนี้ มีการให้บริการโทรทัศน์อีกหลายรูปแบบ ที่เราคุ้นเคยกันมากอีกประเภทหนึ่งก็คือ เคเบิลทีวี ซึ่งเราต้องจ่ายค่าสมาชิกเพื่อรับชม

พระราชบัญญัติการประกอบกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ พ.ศ. 2551 มาตรา 4 บัญญัติว่า

“กิจการกระจายเสียงหรือกิจการโทรทัศน์ที่ใช้คลื่นความถี่” หมายความว่า กิจการกระจายเสียง หรือกิจการโทรทัศน์ซึ่งต้องขอรับการจัดสรรคลื่นความถี่ตามกฎหมายว่าด้วยองค์กรจัดสรรคลื่นความถี่และกำกับกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม

“กิจการกระจายเสียงหรือกิจการโทรทัศน์ที่ไม่ใช้คลื่นความถี่” หมายความว่า กิจการกระจายเสียง หรือกิจการโทรทัศน์ซึ่งไม่ต้องขอรับการจัดสรรคลื่นความถี่ตามกฎหมายว่าด้วยองค์กรจัดสรรคลื่นความถี่และกำกับกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม

ดังนั้น เมื่อพิจารณาจาก พรบ ข้างต้น เคเบิลทีวี ก็จะจัดอยู่ใน “กิจการกระจายเสียงหรือกิจการโทรทัศน์ที่ไม่ใช้คลื่นความถี่” เพราะไม่ต้องขอรับการจัดสรรคลื่นความถี่ตามกฎหมายฯ อย่างไรก็ตาม ความจริงนั้น การส่งสัญญาณเคเบิลทีวีก็ต้องใช้คลื่นความถี่วิทยุเหมือนกัน และโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกก็ไม่จำเป็นต้องส่งสัญญาณผ่านเคเบิลเสมอไป จึงทำให้คนคิดมากอย่างครูเกิดความสับสนว่าจะแยกแยะความแตกต่างระหว่าง โทรทัศน์ที่ไม่ใช้คลื่นความถี่ โทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก และเคเบิลทีวี อย่างไร จึงขอเสนอแนะนิยามต่อไปนี้

โทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิก (Subscription Television) หมายถึง การให้บริการโทรทัศน์โดยมีการเรียกเก็บค่าสมาชิกหรือค่าบริการจากผู้รับบริการเป็นรายเดือน หรือแบบอื่นตามแต่ข้อตกลงระหว่างผู้ให้บริการและผู้ชมที่เป็นสมาชิก การส่งสัญญาณโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกนั้นสามารถส่งได้ทั้งระบบแอนะล็อกและระบบดิจิตัลโดยผ่านสายนำสัญญาณหรือผ่านดาวเทียมก็ได้
โทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกนี้ ยังมีชื่อเรียกอื่นๆตามความนิยม เช่น เรียกตามวิธีการจ่ายค่าบริการว่า Pay Television หรือ Pay TV หรือ เรียกตามสื่อนำสัญญาณที่ผ่านสายว่าเคเบิลทีวี (Cable Television) หรือทีวีดาวเทียม (Satellite Television)อย่างไรก็ตามทีวีดาวเทียมส่วนใหญ่ที่ให้บริการในบ้านเราก็มีทั้งประเภทที่ไม่ต้องบอกรับสมาชิก และต้องบอกรับสมาชิก ดังนั้น ถ้าไม่คิดมาก คิดลึก เราก็เรียกโทรทัศน์ที่มีการบอกรับสมาชิกแบบภาษาชาวบ้านว่าเคเบิลทีวี ก็คงพอเข้าใจตรงกันได้